Xé Giấy Báo Đại Học, Tôi Đổi Đời Cả Làng Nghèo

Chương 15 — Vạch trần giữa cuộc họp thôn

Sau vụ tin đồn lắng xuống, tôi bắt tay vào kế hoạch mới: mở rộng thêm vùng trồng dược liệu dưới chân núi, tận dụng khoảnh đất hoang bỏ không nhiều năm nay, kết hợp trồng theo kỹ thuật ghi trong sổ tay ông ngoại. Tôi soạn đơn xin cấp phép sử dụng đất, mang lên văn phòng thôn nộp cho Chu Bình, bí thư thôn Hà Loan.

"Đất đó có người đặt trước rồi, cô nộp đơn trễ quá." Chu Bình liếc qua tờ đơn, đẩy trả lại cho tôi, giọng qua loa cho xong chuyện, không thèm nhìn thẳng vào mắt tôi.

"Đặt trước từ khi nào? Cháu thấy đất đó bỏ hoang cả mấy năm nay, không ai canh tác gì cả." Tôi hỏi lại, cảm giác có gì đó không ổn.

"Việc của thôn, cô không cần biết chi tiết. Cứ về đi, tìm đất khác mà làm." Chu Bình xua tay, đứng dậy bỏ vào trong, không cho tôi hỏi thêm.

Tôi ấm ức ra về, kể lại chuyện này cho Tạ Chấn. Anh nghe xong, cau mày, linh cảm có điều gì mờ ám phía sau.

"Chu Bình là họ hàng xa của Chu Diễm. Đất đó lại đúng ngay cạnh đất nhà tôi cô đang mở rộng làm ăn, từ chối vô lý kiểu này, khả năng lớn là có bàn tay Chu Diễm nhờ vả." Anh nói. "Để tôi tìm hiểu kỹ hơn."

Hai ngày sau, Tạ Chấn dẫn tôi lên phòng địa chính xã, nhờ người quen làm thủ tục xin trích lục biên bản đăng ký sử dụng đất khu vực đó. Chúng tôi phải chờ gần hai tiếng đồng hồ ở hành lang, hồ sơ đất đai của xã lưu trữ thủ công, cán bộ phải lật từng cuốn sổ dày cộp để đối chiếu đúng thửa đất theo tọa độ tôi cung cấp. Có lúc tôi sốt ruột định bỏ về, Tạ Chấn giữ tay tôi lại, bảo việc gì cũng cần đủ thời gian mới chắc chắn, làm vội dễ hớ.

Cán bộ địa chính tra cứu hồ sơ, xác nhận rõ ràng bằng văn bản có đóng dấu: tính tới thời điểm Chu Bình từ chối đơn của tôi, không có bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào đứng tên đăng ký sử dụng mảnh đất hoang đó cả.

Cùng lúc đó, Tạ Chấn liên hệ một người đồng đội cũ trong quân ngũ, hiện đang công tác tại văn phòng ủy ban xã. Người này cho biết, theo quy định, mọi cuộc gọi tới đường dây công vụ của xã đều được lưu âm tự động để phục vụ tra cứu khi cần, và tình cờ có một cuộc gọi từ số điện thoại của Chu Diễm gọi tới số công vụ của Chu Bình, nội dung nhờ vả "chặn giùm con nhỏ đó lại, đừng để nó lấn thêm đất mở rộng làm ăn". Người đồng đội trích xuất được đoạn ghi âm này theo đúng quy trình xin phép nội bộ, không phải nghe lén trái phép.

Tôi cầm cả hai bằng chứng trong tay — bản sao biên bản địa chính có dấu đỏ, và đoạn ghi âm cuộc gọi công vụ — lòng vừa run vừa quyết tâm. Đây không phải chuyện cá nhân giữa tôi và Chu Diễm nữa, mà là chuyện một cán bộ thôn lạm quyền vì tư lợi cá nhân, ảnh hưởng tới quyền lợi chung của cả thôn.

Tôi quyết định mang chuyện này ra trình bày công khai tại cuộc họp thôn định kỳ tuần sau, có đầy đủ đại diện các hộ dân và cả cấp trên từ xã xuống dự.

Hôm họp, sân nhà văn hóa thôn chật kín người, đông hơn hẳn mọi lần vì tin đại diện xã sẽ xuống dự đã lan ra từ trước. Tôi ngồi hàng ghế đầu, tay nắm chặt tập hồ sơ trong lòng, tim đập thình thịch. Tạ Chấn ngồi cạnh, khẽ nắm lấy bàn tay đang run của tôi một giây, không nói gì, chỉ ra hiệu bằng ánh mắt rằng anh vẫn ở đó.

Tôi đứng dậy xin phát biểu, tay hơi run nhưng giọng vẫn giữ được rõ ràng.

"Tôi xin trình bày một việc liên quan tới quyền sử dụng đất hoang dưới chân núi mà tôi đã nộp đơn xin cấp phép hai tuần trước, bị bí thư Chu Bình từ chối với lý do đất đã có người đặt trước." Tôi giơ cao tờ biên bản địa chính. "Đây là bản sao trích lục từ phòng địa chính xã, có dấu xác nhận, cho thấy tính tới thời điểm đó, không có ai đăng ký sử dụng mảnh đất này cả."

Cả sân xì xào, mọi ánh mắt đổ dồn về phía Chu Bình, gương mặt ông ta bắt đầu biến sắc.

"Còn đây," tôi nói tiếp, giọng chắc hơn, "là bản ghi âm cuộc gọi công vụ, lưu đúng theo quy định tại tổng đài xã, cho thấy lý do thật sự ông Chu Bình từ chối đơn của tôi."

Tôi bật đoạn ghi âm ngắn, tiếng Chu Diễm vang lên rõ ràng qua loa: "...chặn giùm con nhỏ đó lại, đừng để nó lấn thêm đất mở rộng làm ăn, coi như em nợ anh một lần nghen..."

Cả sân lặng đi trong vài giây, rồi tiếng bàn tán nổi lên rầm rộ. Người đại diện từ xã ngồi hàng ghế trên đứng dậy, gương mặt nghiêm nghị, yêu cầu Chu Bình giải trình ngay tại chỗ.

Chu Bình đứng lên, mặt tái mét, ấp úng không nói được câu nào mạch lạc, mồ hôi túa ra đầy trán. Cuối cùng, người đại diện xã tuyên bố đình chỉ chức vụ bí thư thôn của ông ngay tại cuộc họp, chờ xử lý theo quy định, đồng thời phê duyệt ngay đơn xin cấp đất của tôi.

Chu Diễm ngồi ở hàng ghế dưới, mặt trắng bệch, cả người run lên khi thấy toàn bộ dân làng quay sang nhìn mình bằng ánh mắt khinh ghét thật sự, không còn chút nể nang nào như trước. Đây không còn là câu chuyện đồn thổi mơ hồ nữa, mà là bằng chứng rõ ràng, không thể chối cãi.

"Cô ta hại người ta không biết bao nhiêu lần rồi, giờ còn kéo cả họ hàng vào cuộc nữa." Có tiếng ai đó lẩm bẩm trong đám đông. "Nhà đó chắc hết đường ngóc đầu lên rồi."

Tôi đứng giữa sân, nhìn Chu Diễm cúi gằm mặt lủi ra khỏi đám đông trong ánh mắt khinh miệt của cả thôn, lòng không thấy hả hê ồn ào như tôi từng tưởng tượng, chỉ thấy một sự nhẹ nhõm lặng lẽ — cuối cùng, sự thật cũng đã được phơi bày đúng lúc, đúng chỗ, bằng chính những bằng chứng không ai có thể chối cãi.

Tạ Chấn đứng cạnh tôi, khẽ nắm lấy tay tôi giữa đám đông, không nói gì, chỉ mỉm cười. Tôi biết, sau chuyện này, con đường phía trước của tôi và cả thôn Hà Loan sẽ còn rộng mở hơn nhiều. Nhưng tôi không ngờ, đó cũng là khởi đầu cho sự sụp đổ hoàn toàn của gia đình Chu Diễm, chỉ vài tháng sau.

Chương 16 — Từ chối một tỷ tệ, phản diện tự hủy, cầu hôn giữa lễ hội

Tin thôn Hà Loan trở thành làng nuôi gà sinh thái nổi tiếng lan xa tới tận thành phố lớn. Một buổi chiều, một chiếc xe hơi sang trọng đỗ ngay trước sân nhà tôi, bước xuống là ông Kiều, chủ một tập đoàn nông sản lớn trong ngành, tự giới thiệu muốn mua lại toàn bộ mô hình kinh doanh của tôi.

"Tôi trả một tỷ tệ, mua trọn thương hiệu, đất đai, quy trình, cô chỉ cần ký tên." Ông ta đặt tập hồ sơ dày cộp lên bàn, giọng đầy tự tin của người quen chuyện làm ăn lớn. "Số tiền này đủ để cô và gia đình sống sung túc cả đời, không cần vất vả nữa."

Tôi cầm tập hồ sơ, lật qua vài trang, rồi đặt xuống, lắc đầu.

"Cảm ơn ông đã tin tưởng, nhưng tôi không bán." Tôi nói, giọng chắc chắn. "Mô hình này không chỉ của riêng tôi, cả thôn đang sống dựa vào nó. Nếu tôi bán đứt cho ông, ông có giữ nguyên cách làm ăn để bà con vẫn có kế sinh nhai, hay sẽ thay đổi hết theo lối vận hành công nghiệp lớn, đẩy hết người dân ra ngoài?"

Ông Kiều sững lại một chút, có vẻ không ngờ một cô gái trẻ nông thôn lại đặt câu hỏi sắc bén như vậy. Tạ Chấn đứng cạnh, lên tiếng ủng hộ.

"Hà Vi nói đúng. Chúng tôi làm mô hình này không chỉ để làm giàu riêng, mà để cả thôn cùng có cơm ăn áo mặc. Tiền bạc lớn tới đâu cũng không đánh đổi được điều đó."

Ông Kiều gật gù, cuối cùng cũng tôn trọng quyết định của tôi, để lại danh thiếp phòng khi tôi đổi ý, rồi ra về. Tin tôi từ chối một tỷ tệ nhanh chóng lan khắp vùng, càng khiến uy tín của tôi trong mắt bà con tăng cao hơn nữa.

Trong khi đó, gia đình Chu Diễm sau vụ Chu Bình bị đình chỉ chức bí thư ngày càng lung lay. Uy tín gia tộc sa sút, họ hàng xa gần bắt đầu xa lánh. Không cam lòng nhìn tôi ngày càng phất lên, Chu Diễm đem hết của hồi môn dành dụm, còn vay thêm nặng lãi hơn chục vạn tệ, quyết định tự mở trại nuôi gà bắt chước theo mô hình của tôi, nhưng không hề học kỹ thuật bài bản, chỉ làm theo cảm tính, mua giống trôi nổi giá rẻ, bỏ qua khâu phòng dịch.

Nửa tháng sau, dịch bệnh bùng phát dữ dội trong trại gà của cô ta, không có bài thuốc phòng ngừa nào, cả đàn chết sạch chỉ trong vài ngày. Số nợ nặng lãi hơn chục vạn tệ trở thành gánh nặng khủng khiếp, chủ nợ kéo tới nhà đòi ráo riết ngày đêm. Cha Chu Diễm vì lo lắng quá độ mà đổ bệnh nặng, phải nhập viện cấp cứu.

Một buổi chiều, tôi đang kiểm tra ao cá thì thấy Chu Diễm xuất hiện ở đầu đường, dáng vẻ tiều tụy hẳn đi, quần áo xộc xệch, tóc tai rối bời, không còn chút gì của cô hoa khôi kiêu kỳ ngày trước. Cô ta quỳ sụp xuống giữa đường đất, khóc nức nở.

"Hà Vi, xin cô cứu tôi với. Tôi biết tôi sai rồi, tôi không nên hại cô nhiều lần như vậy. Nhưng giờ nhà tôi thật sự không còn đường nào nữa, cha tôi đang nằm viện, nợ nần bủa vây khắp nơi. Cô cho tôi vay ít tiền, hoặc chỉ tôi cách làm lại được không?"

Tôi đứng nhìn cô ta quỳ giữa đường, nước mắt giàn giụa, lần đầu tiên là nước mắt thật, không phải diễn kịch. Trong lòng tôi dấy lên chút chạnh lòng, nhưng những gì cô ta đã làm suốt bao năm qua vẫn còn rõ ràng trong đầu tôi, từng việc một, không thể xóa nhòa chỉ bằng một lần quỳ gối.

"Lưới nuôi cá tôi bị cô cắt phá mấy lần. Thuốc trừ sâu cô định rắc vào chuồng gà nhà tôi, may mà bị bắt kịp. Tin đồn bôi nhọ danh dự tôi cô tung lên mạng khắp nơi. Bí thư Chu Bình từ chối đơn xin đất của tôi vô lý cũng vì cô nhờ vả." Tôi liệt kê từng việc, giọng bình thản nhưng rành rọt, không hề nao núng. "Mỗi lần tôi cố gắng đứng dậy, cô đều tìm cách đạp tôi xuống lại. Giờ tới lượt cô ngã, cô lại tìm tôi để đứng dậy sao?"

Chu Diễm cứng họng, không cãi được câu nào, chỉ biết khóc to hơn.

"Tôi không hận cô tới mức nhìn cô chết đói." Tôi nói, giọng dịu lại đôi chút. "Nhưng con đường cô tự chọn, cô phải tự đi hết, tự gánh lấy hậu quả. Đó là bài học duy nhất tôi có thể cho cô lúc này."

Tôi quay người bước đi, không ngoái đầu lại, để mặc Chu Diễm quỳ khóc một mình giữa con đường đất trống trải, ánh chiều nhạt dần phía sau lưng tôi.

Sau hôm đó, tôi có nghe loáng thoáng người trong thôn kể lại, Chu Diễm gán nốt căn nhà cũ cho chủ nợ, hai vợ chồng già cha mẹ cô ta phải dọn về ở nhờ nhà bà con xa. Tôi không tìm hiểu thêm, cũng không nhắc lại chuyện đó với ai, coi như một trang đã lật qua trong cuộc đời mình. Công việc ở làng vẫn cuốn tôi đi mỗi ngày — mở rộng thêm hai ao nuôi mới, dạy thêm lớp kỹ thuật cho mấy hộ mới tham gia, cùng Tạ Chấn bàn tính chuyện xây một nhà xưởng sơ chế nhỏ ngay đầu thôn để không phải chở hàng tươi đi xa nữa.

Một năm sau, thôn Hà Loan tổ chức lễ hội mùa màng lớn nhất từ trước tới nay, mừng một năm được mùa trọn vẹn, kinh tế cả thôn khởi sắc rõ rệt nhờ mô hình nuôi trồng tôi cùng bà con gây dựng. Sân khấu dựng ngay giữa bãi đất trống đầu thôn, đèn giăng rực rỡ, cả huyện Vọng Sơn kéo về xem hội.

Tôi được mời lên sân khấu phát biểu, kể lại chặng đường từ ngày xé tờ giấy báo trúng tuyển đại học, tới khi dựng được cả một làng nghề. Đứng trước hàng trăm ánh mắt dõi theo, tôi kể về những ngày nhặt ve chai đầu tiên, về vạt núi bị phá, về đêm mưa cõng mẹ, về trận dịch gà khiến tôi khóc không thành tiếng, về những lần tưởng chừng gục ngã nhưng vẫn đứng dậy được.

"Tôi không làm được điều này một mình." Tôi nói, giọng run lên vì xúc động, mắt tìm về phía Tạ Chấn đang đứng dưới sân khấu nhìn tôi. "Có một người, suốt bốn năm liền âm thầm đứng sau lưng tôi, chưa từng đòi hỏi gì, chỉ lặng lẽ đưa tay ra đúng lúc tôi sắp ngã."

Đúng lúc đó, Tạ Chấn bước lên sân khấu, trước sự ngỡ ngàng của cả đám đông. Anh đứng trước mặt tôi, rút từ trong túi áo ra một chiếc hộp nhỏ, quỳ hẳn một gối xuống sàn gỗ.

"Bốn năm trước, tôi nhặt được tấm ảnh cô diễn thuyết trên sân khấu trường, giữ nó trong ví từ đó tới giờ." Anh nói, giọng vang rõ khắp sân, không còn chút ngập ngừng nào như ngày thường. "Tôi từng âm thầm đứng sau lưng cô, giúp cô mà không dám nhận, sợ cô hiểu lầm, sợ cô từ chối. Nhưng hôm nay, tôi muốn đứng thẳng trước mặt cô, trước mặt cả thôn, nói rõ một lần: Hà Vi, anh yêu em. Em có đồng ý làm vợ anh không?"

Anh mở chiếc hộp, bên trong là một chiếc nhẫn giản dị nhưng lấp lánh dưới ánh đèn sân khấu. Cả sân vỡ òa tiếng vỗ tay, có người còn hô to giục tôi trả lời.

Tôi đứng đó, nước mắt lăn dài, nhìn tấm ảnh cũ trong ví anh năm nào giờ đã hóa thành chiếc nhẫn cầu hôn trước mặt, nhìn lại cả chặng đường bốn năm từ một cô gái nghèo xé giấy báo đại học tới hôm nay đứng vững trên chính đôi chân mình, có một người vẫn kiên nhẫn chờ đợi không rời nửa bước.

"Em đồng ý." Tôi nói, giọng nghẹn ngào nhưng rõ ràng.

Anh đứng dậy, xỏ nhẫn vào tay tôi, ôm chầm lấy tôi giữa tiếng reo hò vang dội của cả thôn. Pháo giấy bắn tung lên trời, ánh đèn lễ hội chiếu sáng rực cả một góc trời quê.

Đám cưới của chúng tôi diễn ra vào mùa xuân năm sau, tổ chức ngay tại sân nhà văn hóa thôn, đơn giản nhưng ấm cúng, có đông đủ bà con lối xóm, có mẹ tôi ngồi xe lăn được Tạ Chấn tự tay đẩy tới dự từ đầu tới cuối, gương mặt bà rạng rỡ hạnh phúc hiếm khi thấy suốt bao năm bệnh tật.

Còn về phần Chu Diễm, sau lần quỳ xin tôi cứu không thành, gia đình cô ta bán gần hết tài sản còn lại để trả nợ, cuối cùng cô ta lấy chồng một người đàn ông ngoại tỉnh hơn cô ta tám tuổi, theo chồng chuyển đi nơi khác sinh sống để trốn tránh những ánh mắt quen thuộc của thôn Chu Gia. Từ đó, không ai trong thôn còn nghe tin tức gì về cô ta nữa.

Tôi đứng trong sân nhà mình, nhìn ra ao cá lấp lánh dưới nắng, nhìn đàn gà tíu tít chạy nhảy trong vườn, nhìn Tạ Chấn đang bế đứa con đầu lòng của chúng tôi đứng cạnh mẹ tôi trò chuyện, lòng tràn ngập một sự bình yên mà bốn năm trước, đứng trước cổng nhà với 0,37 tệ trong hộp sắt, tôi chưa bao giờ dám mơ tới.

Có những con đường, đi qua rồi mới biết, mỗi bước chân gian nan đều không hề vô nghĩa.